1900 2039
Bệnh truyền nhiễm hiện nay vẫn là một trong những vấn đề y tế đáng lo ngại trên toàn thế giới. Sự xuất hiện của các dịch bệnh mới, cùng với nguy cơ tái bùng phát của những bệnh truyền nhiễm quen thuộc, đặt ra yêu cầu cấp thiết về các phương pháp chẩn đoán nhanh, chính xác và dễ triển khai. Trong bối cảnh đó, xét nghiệm nhanh đã và đang được sử dụng rộng rãi như một công cụ hỗ trợ quan trọng trong chẩn đoán và kiểm soát dịch bệnh.
- 1. Xét nghiệm nhanh là gì?
Xét nghiệm nhanh là phương pháp phát hiện sự hiện diện của tác nhân gây bệnh thông qua kháng nguyên, kháng thể hoặc các dấu ấn sinh học đặc hiệu trong cơ thể người bệnh. Ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là thời gian cho kết quả ngắn, thường chỉ từ 15 đến 30 phút.
Khác với các kỹ thuật xét nghiệm chuyên sâu như PCR, xét nghiệm nhanh không đòi hỏi hệ thống máy móc phức tạp và có thể thực hiện ngay tại điểm chăm sóc (point-of-care) như trạm y tế, phòng khám hoặc tại cộng đồng. Hiện nay, xét nghiệm nhanh được ứng dụng phổ biến trong sàng lọc và hỗ trợ chẩn đoán nhiều bệnh truyền nhiễm như COVID-19, HIV, viêm gan virus, cúm mùa, sốt xuất huyết…
- 2. Ưu điểm của xét nghiệm nhanh
Xét nghiệm nhanh mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong công tác chẩn đoán và phòng chống dịch bệnh, cụ thể như sau:
- Thời gian trả kết quả nhanh
Xét nghiệm nhanh cho kết quả trong thời gian ngắn, thường chỉ từ 15–30 phút. Điều này giúp nhân viên y tế sớm đưa ra quyết định trong việc sàng lọc, cách ly và xử trí ban đầu cho người bệnh. - Hỗ trợ phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh
Việc phát hiện sớm ca nhiễm thông qua xét nghiệm nhanh có vai trò quan trọng trong các tình huống dịch bùng phát, góp phần hạn chế sự lây lan của bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng. - Quy trình thực hiện đơn giản, dễ thao tác
Xét nghiệm nhanh có quy trình sử dụng tương đối đơn giản, không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Nhân viên y tế chỉ cần được đào tạo cơ bản là có thể thực hiện xét nghiệm một cách hiệu quả. - Dễ triển khai tại nhiều tuyến y tế
Nhờ tính đơn giản và không phụ thuộc nhiều vào trang thiết bị hiện đại, xét nghiệm nhanh phù hợp để triển khai tại nhiều tuyến y tế khác nhau, bao gồm cả tuyến cơ sở. - Phù hợp với vùng sâu, vùng xa và điều kiện hạn chế
Xét nghiệm nhanh đặc biệt hữu ích tại những khu vực có điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, nơi khó tiếp cận với các phương pháp xét nghiệm chuyên sâu. - Chi phí tương đối thấp
So với nhiều phương pháp xét nghiệm khác, xét nghiệm nhanh có chi phí thấp hơn, phù hợp cho các chương trình sàng lọc trên diện rộng. - Góp phần giảm tải cho hệ thống y tế
Việc triển khai xét nghiệm nhanh với số lượng lớn giúp giảm áp lực cho các phòng xét nghiệm trung tâm, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và kiểm soát dịch bệnh..
- 3. Nhược điểm của xét nghiệm nhanh
Bên cạnh những ưu điểm, xét nghiệm nhanh vẫn tồn tại một số hạn chế cần được lưu ý:
- Độ nhạy và độ đặc hiệu thấp hơn PCR
So với các phương pháp sinh học phân tử như PCR, xét nghiệm nhanh có độ chính xác thấp hơn trong một số trường hợp. - Có thể cho kết quả âm tính giả hoặc dương tính giả
Điều này thường xảy ra khi tải lượng virus thấp hoặc người bệnh đang ở giai đoạn sớm của bệnh. - Phụ thuộc vào kỹ thuật lấy mẫu và thao tác thực hiện
Việc lấy mẫu không đúng cách hoặc thao tác không chuẩn có thể làm ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. - Ảnh hưởng bởi điều kiện bảo quản test
Test xét nghiệm nhanh cần được bảo quản đúng điều kiện, nếu không sẽ làm giảm độ tin cậy của kết quả. - Không thể thay thế xét nghiệm khẳng định
Xét nghiệm nhanh chủ yếu dùng để sàng lọc ban đầu và cần phối hợp với triệu chứng lâm sàng, yếu tố dịch tễ và các xét nghiệm chuyên sâu khác để chẩn đoán chính xác.
- 4. Kết luận
Xét nghiệm nhanh là một công cụ hữu ích trong chẩn đoán và sàng lọc bệnh truyền nhiễm nhờ tính nhanh chóng, tiện lợi và chi phí hợp lý. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có những hạn chế nhất định về độ chính xác và không thể thay thế hoàn toàn các xét nghiệm chuyên sâu. Việc sử dụng xét nghiệm nhanh cần được thực hiện đúng chỉ định, đúng quy trình và phối hợp với các phương pháp chẩn đoán khác để đảm bảo hiệu quả cao nhất trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
ThS. Đặng Thị Minh Thư – Khoa Kỹ thuật xét nghiệm y học (Tổng hợp)
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization, “Antigen-detection in the diagnosis of SARS-CoV-2 infection,” World Health Organization, Geneva, Switzerland, 2020. Available: https://www.who.int.
- Centers for Disease Control and Prevention, “Overview of testing for SARS-CoV-2,” CDC, Atlanta, GA, USA, 2021. Available: https://www.cdc.gov.
- Bouzid et al., ‘Rapid diagnostic tests for infectious diseases in the emergency department’, Clin Microbiol Infect, vol. 27, no. 2, pp. 182–191, Feb. 2021, doi: 10.1016/j.cmi.2020.02.024.
